Lê Tất Thắng — người đi trước, nói thật về con đường sang Hàn Quốc

Tôi sinh ra trong một gia đình thuần nông. Mẹ tôi một mình nuôi hai anh em ăn học. Lớn lên trong nghèo khó, tôi chỉ nung nấu một điều: phải thoát nghèo. Ngay từ thời sinh viên tôi đã đi buôn bán thêm, không phải vì đam mê kinh doanh, mà vì cần tiền.

Cuối năm 2010 tôi tốt nghiệp khoa Công nghệ Ô tô, Đại học Sư phạm Kỹ thuật Vinh. Đầu năm 2012, cũng nhờ cơ hội từ chính ngôi trường đó, tôi sang Hàn Quốc theo diện xuất khẩu lao động. Công việc của tôi ở Hàn là vận hành máy tiện CNC và máy MCT để gia công linh kiện ô tô.

Tôi làm ở Hàn gần 5 năm. Nói thẳng: quãng thời gian đó giải quyết được bài toán tài chính của gia đình tôi. Tôi thoát nghèo, tích luỹ được tài sản đầu tiên, và được làm việc trong một môi trường sản xuất hiện đại hơn hẳn những gì tôi từng biết.

Nhưng tôi cũng dùng 5 năm đó để làm một việc mà không nhiều người đi lao động làm: tôi đọc. Đọc sách về nuôi dạy con, đọc sách về kinh doanh. Tôi tìm cách tiếp xúc với bạn bè quốc tế làm đủ ngành nghề, nghe họ kể về công việc của họ. Cuối tuần tôi kinh doanh sim thẻ và gói cước viễn thông — không phải để kiếm thêm bao nhiêu, mà để học cách một thị trường vận hành.

Chính vì vừa làm vừa quan sát như vậy nên tôi nhìn ra một điều mà lúc mới sang tôi chưa thấy.

Người lao động Việt Nam sang Hàn thường rất ổn trong 1–2 năm đầu. Có việc, có lương, gửi được tiền về. Nhưng đến năm thứ ba, thứ tư, thứ năm, tôi thấy một câu hỏi hiện lên trong mắt gần như tất cả những người tôi quen: rồi sau đó thì sao?

Người không có chuyên môn, không có ngôn ngữ, không có bằng cấp được công nhận — sau 3 đến 5 năm sẽ ở vào một chỗ rất khó. Về nước thì công việc cũ không còn, kỹ năng tích được ở nhà máy Hàn khó chuyển thành nghề ở Việt Nam. Ở lại thì không có đường đi lên, vì loại visa ban đầu giới hạn gần như mọi cánh cửa phía sau.

Tôi gọi đó là cái bẫy “đi nước ngoài”. Nó không phải cái bẫy vì người ta bị lừa. Nó là cái bẫy vì người ta giải quyết được vấn đề trước mắt mà không ai nói cho họ biết cái giá của 5 năm sau đó.

Tôi đã đứng ngay trong cái bẫy ấy. Tôi ra được, nhưng tôi biết rõ vì sao nhiều người không ra được.

Sau khi nhìn ra điều đó, tôi bắt đầu tìm hiểu về các chương trình du học và hệ thống giáo dục Hàn Quốc. Kết luận của tôi rất đơn giản:

Với một bạn trẻ mới tốt nghiệp phổ thông, du học là con đường bền vững hơn.

Không phải vì du học nhẹ nhàng hơn — nó vất vả hơn nhiều trong hai năm đầu, và tốn kém hơn ở giai đoạn khởi điểm. Mà vì khi tốt nghiệp, em có đủ ba thứ cùng lúc: ngôn ngữ, chuyên môn, và bằng cấp được công nhận. Ba thứ đó mở ra những loại visa, những vị trí công việc và những mức thu nhập mà con đường lao động phổ thông không chạm tới.

Tôi từng có thứ nhất là tiền, và thiếu hai thứ còn lại. Tôi biết chính xác cảm giác đó giới hạn mình đến đâu.

Cuối năm 2016 tôi về nước, bắt đầu làm trong lĩnh vực giáo dục và công nghệ. Từ năm 2018 tôi đồng hành cùng K-EDU và làm công tác hướng nghiệp cho học sinh.

Tôi không muốn trang này chỉ toàn những điều suôn sẻ, vì thực tế không phải vậy.

Tôi đã từng thất bại trong kinh doanh. Không phải vì thị trường, vì đối thủ, hay vì xui. Nguyên nhân nằm ở chính tôi: thiếu kinh nghiệm và không biết quản lý tài chính. Tôi có tiền từ những năm bên Hàn, và tôi tưởng có tiền là đủ. Tôi đã sai. Đồng tiền kiếm được bằng sức lao động, nếu không có kỹ năng quản lý đi kèm, mất nhanh hơn rất nhiều so với lúc kiếm ra nó.

Tôi kể chuyện này ở đây vì một lý do.

Với phần lớn gia đình tôi gặp, cho con đi du học là quyết định tài chính lớn nhất đời họ. Có nhà bán đất. Có nhà vay mượn. Có nhà dồn hết những gì tích cóp được cả đời vào một lần quyết định.

Một người từng cầm trong tay số tiền mình đổ mồ hôi kiếm được, rồi nhìn nó mất đi vì mình tính không tới — người đó có tư cách hỏi những câu về tiền mà nhiều nơi tránh hỏi.

• —Nhà mình lo được trong bao lâu?
• —Năm đầu con chưa đi làm thêm được thì sao?
• —Nếu phải học thêm một kỳ tiếng thì lấy đâu ra?
• —Trượt visa lần đầu, nhà mình còn đủ sức chuẩn bị lại không?

Không ai thích nghe những câu hỏi đó. Nhưng đó là những câu tôi ước có người hỏi tôi trước khi tôi bắt đầu việc kinh doanh ngày ấy.

Đây là điều tôi muốn nói rõ, vì nó là khác biệt giữa việc tôi đang làm và việc nhiều nơi khác đang làm.

Con số 600 là số học sinh anh Thắng trực tiếp đồng hành; 3.000 là quy mô của cả hệ thống K-EDU. Hai con số này khác nhau và được ghi tách bạch. Số 600 tính đến năm 2026, nên cập nhật lại mỗi năm.

1. 1

   Không hứa đậu visa — không bao giờ.

   Không ai bảo đảm được kết quả từ phía lãnh sự. Việc của tôi là đưa hồ sơ lên mức mạnh nhất có thể và nói rõ phần rủi ro còn lại, để gia đình quyết định khi đã biết đủ.

2. 2

   Từ chối hồ sơ chắc chắn trượt.

   Nhận tiền của một gia đình cho một hồ sơ không có cửa ở thời điểm này là việc tôi không làm. Tôi nói thẳng cần sửa gì, cần chờ bao lâu, hoặc hướng nào phù hợp hơn.

3. 3

   Định hướng nghề trước, chọn trường sau.

   Một em chọn sai ngành có thể mất 4–5 năm mới nhận ra. Tôi bắt đầu từ câu hỏi em muốn đi đến đâu, không bắt đầu từ trường nào đang tuyển.

4. 4

   Nói thật cả mặt khó.

   Làm thêm ở Hàn mệt hơn nhiều so với những gì các em thấy trên mạng. Năm đầu cô đơn. Tiếng Hàn không tự lên nếu chỉ quanh quẩn trong cộng đồng người Việt. Tôi đã sống qua điều đó. Em biết trước thì chịu được; không biết trước thì bỏ giữa chừng — và bỏ giữa chừng ở Hàn để lại hậu quả pháp lý thật.

5. 5

   Không dừng ở ngày lên máy bay.

   Tôi theo các em đến khi ra trường. Đây là lý do gia đình tôi có người trực tiếp ở Hàn Quốc.

6. 6

   Bàn kỹ chuyện tiền trước khi bàn chuyện trường.

   Tôi hỏi rõ gia đình lo được bao nhiêu và trong bao lâu, trước khi nói đến bất kỳ ngôi trường nào. Đây là bài học tôi trả giá để có.

Những câu hỏi tôi nghe nhiều nhất từ phụ huynh — chọn ngành thế nào, chi phí có quá sức không, cuộc sống bên đó ra sao — là lý do tôi biên soạn cuốn Sổ tay Du học Hàn Quốc. Cuốn sổ tay tập hợp kiến thức cơ bản về du học cùng kinh nghiệm thực tế từ chính trải nghiệm của tôi và của các thế hệ học sinh đi trước.

Hệ thống cơ sở K-EDU

• Cơ sở Nghệ An 1 — Minh Châu (Diễn Châu)
  KM số 4, Quốc lộ 7A, Xã Minh Châu, tỉnh Nghệ An
  Chi tiết →
• Cơ sở Nghệ An 2 — TP. Vinh
  F35, đường 1C, khối Cửa Tiền, phường Trường Vinh, Nghệ An
  Chi tiết →
• Trụ sở chính — Hà Nội
  Số 22, liền kề 12, khu đô thị Văn Khê, Hà Đông, Hà Nội
  Chi tiết →
• Cơ sở Đà Nẵng
  130 Nguyễn Tư Giản, Đà Nẵng
• Cơ sở TP. Hồ Chí Minh
  384/19 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, TP. Hồ Chí Minh